Daily Archives: 19.12.2012

REPUTASİYALAR VƏ EPİTAFİYALAR

Стандартный

 

 

1981-ci il dekabrın 19-da Ədəbiyyat institunun müəllimi Yuri Tomaşevski III kurs tələbələriylə seminar keçirdiyi kiçik auditoriyaya girib salamlaşır və əlindəki “Litaraturnaya qəzeti”ni” qeyzlə masanın üstünə atıb deyir: “Lap abır-həyanı itiriblər!” Literaturkanın birinci səhifəsində Brejnevin portreti və onun beşinci qızıl ulduzla təltif olunduğu barədə fərman var – bu gün Baş katibin yetmiş beş yaşı tamam olur. “Aleksandr İsayeviç burda olanda yenə bir az özlərini yığışdırırdılar, onun təkcə ölkədə olmağı xeyli adamı məcbur edirdi ki, özlərini ləyaqətlə aparsınlar…”- deyə Tomaşevski qəzeti qaldırıb yenə masanın üstünə atır. O öz-özüylə danışır, içərisində azərbaycanlılar da olan üçüncü kurs tələbələri, dərsə çox vaxt gəlməyən bir neçə nəfər moskvalı istisna olmaqla, siyasətdən kənardılar. Azərbaycanlılar, əslinə qalsa, elə ədəbiyyatdan da kənardılar – ancaq bu, ayrı söhbətdir… Tomaşevskinin kimi konkret qınadığını demək çətindi – Brejnevə ulduz verənləri? Yazıçı qəzeti olan Literaturkanı? Bütün yazıçıları? Aleksandr İsayeviçsə, əlbəttə, Soljenitsın idi – Brejnevçiliyin siyasi və estetik antipodu. Onun yanında, əlbəttə, özünü yığışdırarsan… Qonaq kimi gəldiyim seminarın onsuz da iflic olmuş işindən yayınıb bir vaxt Bakıda gördüyüm bir səhnəni xatırladım. 1980-ci ilin günəşli yanvar günlərinin birində o vaxt uğurlu sayılan bir xeyli yazıçı İttifaqın qabağında yığışıb qeybət qırır. Birdən hamı susub özünü yığışdırır və indiyəcən şəkillərdən və televizordan tanıdığım Anarın adamlara baxmadan, verilən salamları demək olar ki, cavabsız qoyaraq keçib getdiyini görürəm…

Və tərslikdən elə həmin saniyə yadıma təxminən bir il əvvəl etibarlı bir adamdan eşitdiklərim düşür. Peşəkar ədəbiyyatçı olan həmin adam deyirdi ki, güya Heydər Əliyevin bütün ciddi nitq və məruzələrinin “üslubunu Anar düzəldir”. Əlbəttə, peşəkar üslubşünaslar mərhum Əliyevin çıxışlarındakı bədiiliklərin kimə məxsus olduğunu çox da çətinlik çəkmədən müəyyənləşdirə bilərlər. Bəlkə də Anarın o çıxışlara aidliyi rəzil uydurmadır, hərçənd bunu mənə danışan adam əslində “üslubçuluğa” Anarın brilyant istedadının daha bir gözqamaşdırıcı tərəfi kimi baxırdı. Ancaq Anar istedadının yalnız brilynatlığını qəbul edən, “üslubçuluğu”, “katibliyi” isə, əgər bunlar olubsa, ləkə — brilyant üçün —  sayanlar da var…

Hə, deyək ki, bu, rəzil uydurmadır… Ancaq bir vacib şey var. Buna oxşar bir şey Soljenitsın barəsində uydurula bilərdimi? Brejnev məruzələrinin üslubunu Aleksandr İsayeviç yaradır… Bu, heç lətifə də sayılmazdı, ruslar belə şeylərə “boz madyanın sayıqlaması” deyirlər…

Biz şəxsi reputasiyaların milli varlıq və milli şüur üçün vacibliyi barədə çox az düşünürük. Dünyanı nasizm fəlakətinə uğratmış almanların sivil xalqlar ailəsinə qaytaran yalnız onların yeddi nəsil qabağa da boyunlarına məsuliyyət götürməy, açıq tövbə  peşmanlıq etirafları yox, həm də və daha artğq dərəcədə ümumdünya hörməti və etibarı qazanmış milli reputasiyaların əsrlərin dərinliklərindən baş qaldırıb yeni nəslə zamin durmasıdır. Tolstoyu, Dostoyevskini, Çexovu, Puşkini, Axmatovanı, Tsvetayevanı tanıyanlar, əlbəttə, ruslardan və ruslarla danışanda hökmən ədəb-ərkan gözləyirlər. Bu adamlar rus milli özünütanımasının özəyi olduqları kimi, həm də mənəvi oriyentir və dayaqdırlar. Millət də bütövlükdə, ayrı-ayrı adamlar kimi, büdrəyə bilir. Qalxmağa usə ümummilli reputasiyalar kimi söykənclər lazımdır. Linkolnun dediyi kimi, bioqrafiya üçün  fəxrli olan yıxılmamaq deyil, fəxrli olan – hər yıxılanda necə qalxmaqdır…

“On dördüncü əsr yıxılır, durur, Tutur o dahinin ətəklərindən…” Bunu Xəlil Rza Nəsimi haqqında deyib. Əlbəttə, hər millətin öz on dördüncü əsri var, tanrı bizi milli məhdudluq bəlasından saxlasın, biz yaxşı bilirik, məsələn, İtaliyada elə o vaxtlar necə əjdahalar olub. Ancaq Nəsimiyə verilən tərifdə şişirtmə yoxdur, onun reputasiyası əsr üçün doğrudan da şərəfdir. Və Nəsimi bizim milli şüur üçün çoxdandır ki, təkcə  bir şer, beş şer və hətta bütün yaradıcılıq yox, həm də və bəlkə də başlıca olaraq reputasiyadır. Başlıca ona görə ki, indi millətimiz üçün mənəviyyat, əxlaq məsələsi estetika məsələlərindən vacibdir.

Nəsimi heykəli üçün, əgər onun əsl portretləri qalsaydı, ad da artıq olardı. Tanımayanlar üçün – hə, adı yazıla bilər. Başqa heç nə. Peputasiya rəmzi olan Nəsimi adı heykələ həkk oluna biləcək hər şerdən tutumludur. “Görkəmli”, “böyük” sözləri Nəsimi adının yanında cılız görünür.

“Güman edirəm ki, Xəlil Rzanın parlaq həyatı…” Sitatı kəsirəm – cümlə uzundur, hərçənd nekroloqdan ya ədəbiyyatşünaslıq məqaləsindən götürülməyib. Xəlil Rzanın yaradıcılığına həsr olunmuş bütöv bir abzas onun Salyandakı heykəlinə həkk olunub. Müəllifi Heydər Əliyevdir.

İndi deyəcəksiniz ki, yəqin üslub müəllifi Anardır. Bunu mən demirəm…

Ümumiyyətlə, Xəlil Rzanın Salıyandaki heykəli abidə deyil, siyasi performansdır. Büstün altında türklərə həsr olunan şer yazılıb: ”Çadırımız göy qübbəsi…””Bayrağımız al günəşdir…” Tanrı günahımdan keçsin, bu, kitçdir. Mərhum şairimiz kitçi və epatajı sevirdi…

Heykəlin arxasına da şer həkk olunub – ümumiyyətlə reputasiyaya təhlükə həmişə və hər səmtdən var, xüsusən arxadan, gərək arxanı qoruyasan… “Azadlıq Allahı – tək, Əyləşib öz yerində, Yerin-Göyün nuru var, Peyğəmbər gözlərində…”

Yəqin siz də başa düşmədiniz – Azadlıq Allahdır yoxsa peyğəmbər? Və həm də yəqin yer-göy Allah (ya da peyğəmbər) gözündən işıqlanar, əksinə yox… Əlbəttə, məktəbdən otuz ildir ayrı düşdüyümə görə bəlkə də mən şeri qanmıram, həm də şer onun bədii məziyyətlərinə görə yox, sovet vaxtı deyildiyi kimi, ideya-məzmununa görə heykələ vurulub. “Gedir Polad çiynində Kəpəz-Qoşqar boyda yük Dədə Heydər – Ata Türk”…

Cənablar, bizim … yox, siyasətlə işimiz yoxdur… estetik vəziyyətimiz çox acınacaqlıdır. Necə deyərlər, ölmüşük, yerdən götürənimiz yoxdur… “Allah əyləşib öz yerində…”

Professor Xalıq Koroğlu bir vaxt kəmsavad alimlərimizin Avropa İntibahını Azərbaycan zəmininə keçirmək cəhdlərini vulqar və qeyri-elmi sayırdı və burda məsələ təkcə sənətkarlık miqyasında, tarixi, tipoloji fərqlərdə deyildi. İntibah təkcə sənət yox, həm də şəxsiyyət azadlığı standartlarıdır. “Padşaha məktub yazıb özünü onun qapısındakı it adlandıran şair necə İntibah adamı sayıla bilər?”- deyə Xalıq Hüseynoviç təəccüblənirdi…

Xəlil Rza çılğın adamdı, çılğınlıq isə bütün mənəvi qüvvələrin və milli intellektin səfərbərliyini tələb edən mübarizədə heç də gərəkli keyfiyyət deyil. Çılğınlıq vurnuxma mənbəyidir, siyasi meylli ədib vurnuxanda da… Onun heykəlində salyanlı xuliqanların cıza biləcəyi qraffiti də bu “şerlər”dən abırlı görünərdi…

İndiyəcən çiynində qara çanta Xaqani küçəsiylə ətrafına baxmadan gedən cavan Anar gözümün qabağındadır… Mən onda lap cavandım və dayaq, oriyentir axtarırdım. Anarın kitablarını əslində gec oxumağa başlamışam, ondan əvvəl Tolstoyu, Dostoyevskini və az qala bütün Balzaki oxumuşdum. Anar mənim üçün yazıçılıqdan çox xadim kimi vacib idi, bu barədə bir vaxt onun özünə yazmışdm və o da mənə, zavod fəhləsinə, uzun cavab yazmış, kitablarını hədiyyə göndərmişdi. Mən bu kitabları əzizləyib saxlayıram…

Anarın evolyisiyası nə vaxt başlanıb? Bəlkə Birinci katibin nitqlərinə “gözəllik verəndə”? Və üslubçuluq” söhbəti yalandırsa, onda necə?

Biz indi Anar-hakimiyyət münasibətlərinin təbiəti üzərində düşünsək, görərik ki, əslində nə olubsa da, bir şey olmayıb: qarşıdurma. Anarla siyasi rejim arasındakı nisbi və müvəqqəti ziddiyyətlər estetik təbiətlidir, zövq məsələsidir, bu da öz növbəsində nəsil ovqatlarıyla bağlıdır. Yaşa dolan Anar cəmiyyəətdə yeganə layiqli ünsiyyət və dialoq partnyorunu iqtidarda görür. Hippilik bitir, saqqal qırxılır, azmış oğul Ata ağuşuna qayıdır. İncil süjetinə parodiya – yetmişinci illərin ortalarında “azmış” oğulların hamısı bağışlandı: dövlət mükafatları, vəzifələr, mənzillər…

Anar–iqtidar mifik ixtilafından “o, sovet gerçəkliyinə əyri güzgülərdə baxır” məzəmməti qaldı.

Anarın sayəsində Seyfulla Əsədullayev də Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə düşdü… Ruslar belə halda deyirlər: kak bloxa na sobake…

Lap vurun məni öldürün, Anarın indiyəcən sədr kabinetində oturmağı mənə ağır gəlir. Ona məhkəmənin qərarıyla bu iş kəsilsəydi, başa düşmək olardı. Könüllü…

Deyir ki, güya getsə, ittifaq dağılar. Həm də deyir ki, 1100 nəfərdən yalnız yüzü əsl yazıçıdır. Bəs onda təmir kimin üçün edilir – min yüz nəfəırçin ya yüz nəfərçin?

Yaradılan konsert zalına kim gedəcək? Min yüz ya yüz? Nə çalınacaq? Motsart, Üzeyir bəy ya Vəziroğlunun sözlərinə yazılmış mahnılar?

Deyir ki, çoxlu yaradıcılıq planları var, sədrlik macal  vermir. Anar müəllim, bəs niyə tüpürmürsünüz sədrliyə?

Yazıçılar İttifaqı, mən bilən, elə sovet vaxtı olduğu kimi, siyasi hakimiyyətin üzvi hissəsidir, iqtidarın özü kimi bürokratlaşmış ideoloji orqandır və ittifaq sədrinin kabinetində oturan adam hakimiyyətin elədikləri üçün məsuliyyətə tam şərikdir. Türməyə salınan, qol-qabırğası sındırılan, bıçaqlanan jurnalistlərə görə də.

Hakimiyyət hərisliyini Anar, əlbəttə, “ədəbiyyatın gələcəyi”, “ədəbiyyatın mənafeyi” kimi pafoslu ibarələrlə pərdələyir. Elə bil ayrı planetdən gələnlərin başı tovlanılır və durub inanacağıq ki, Nəsimi, Füzuli, Molla Pənah(Vaqif yazmıram, o qədər Vaqif əmələ gəlib ki…), “Dədə Qorqudu”, “Koroğlu”nu yaradanlar İttifaqdan çıxıblar. Əksinə, İttifaq Cavid kimi əjdahaları gedər-gəlməzə göndərib və başqa ölkələrin cinayətkar təşkilatlarından fərqli olaraq, heç tövbə-zad da eləməyib…

Azərbaycan mədəniyyəti qarşısında fövqəladə xidmətləri olan Anar, şübhəsiz ki, indi itirilmiş reputasiyadır. Özü üçün yox, öz reputasiyasına Anarın necə baxması adekvatlıq məsələsidir.

Anar reputasiyası bizim hamımız üçün itirilib. Çünki polis dəyənəyiylə feodal hüquqsuszluğu və şəxsiyyətsizliyi şəraitinə dəhmərlənib aparılan xalqın həm etibarlı oriyentirlərə, həm də sınanmış dayaqlara ehtiyacı var.

Yadınızdadırsa, məsələ dolaşanda və heysiyyətə təhqir təhlükəsi yarananda Mirzə Səfər(Mirzə Səfər də milli reputasiyadır!) döyüşə atılmasa da, bir şeyi bacarırdı: o, papağını götürüb gedirdi…

Yubiley müsahibələrində Anar deyir ki, özünü qoca saymır. Onu qoca sayan kimdir ki? Allah uzun ömür versin və günlərin birində papağını götürüb adını çarəısizlikdən “xalqa xidmət” qoyduğu padşah ğulluğundan gedə bilsin…

18-19mart 2008, Samara

 

Реклама

газета ОЧАГ 2010-11

Стандартный

очаг11_цвет

Anna AXMATOVA REKVİYEM

Стандартный

                                                                       ANNA AXMATOVA

REKVİYEM

1935-1940

 

Nə özgə göylərə sığındım mən,

Nə mənə qalxan oldu yad qanadı.

Xalqım hardaydısa bədbəxtlikdən,

Mən də xalqımla o vaxt ordaydım.

 

1961

 

 

ÖN SÖZ ƏVƏZİ

 

Dəhşətli yejovçuluq illərində mən on yeddi ay Leninqradda məhbəs növbələrində keçirdim. Necə oldusa, bir dəfə kimsə məni tanıdı. Onda arxamda dayanmış və, əlbəttə, adımı heç vaxt eşitməmiş hamıməza xas matlıqdan ayıldı və qulağıma əyilib soruşdu (o vaxt hamı pıçıltı ilə danışırdı):

—         Siz bunu təsvir edə bilərsinizmi?

Və mən dedim:

Edərəm.

Onda təbəssümə bənzər bir şey nə vaxtsa üz olmuş yerdə görünüb yox oldu.

 

1 aprel 1957-ci il. Leninqrad

 

İTHAF

 

Dağa desən bu dərdi, dağ əriyər,

Çaya desən, susub durar axarı.

Qapısı zindanınsa bərk, namərd,

Qapı dalında neçə can çürüyər.

Və dəli qüssədən ürək yaxılır,

Sığal çəkir sərin külək kiməsə,

Kiminsə qəlbini qürub oxşar –

Bilmirik biz, həminik hər yerdə,

Mənfur açar səsi gəlir təkcə,

Bir də ağır hərbi addımlar.

Qalxaraq sanki sübh ibadətinə,

Üz tuturduq üzü dönmüş şəhərə.

Ora çatırdıq üzülmüş, təşnə.

Günəş yaxın, Neva dumanda yenə,

Uzaqdasa ümid dinirdi hələ.

Oxunur hökm. Göz yaşı leysan,

Düşübdür ayrı hamıdan o daha.

Ürəyi zorla qoparıb candan,

Yerə çırpırlar onu sanki bu an.

Fəqət gedir… Büdrəyir… Tənha.

Hanı, hanı iki qəddar ilimin,

Hanı təsadüfi rəfiqələri?

Aylı axşamları quduz Sibirin,

Xəyallarında onların nə dinir? –

Ora vida salamı göndərirəm.

 

Mart 1940

 

              GİRİŞ

 

O vaxtlar idi ki, bu, yalnız ölü,

Gülümsünürdü, dincliyə sevinib.

Leninqrad durub yanında əli –

Sanki məhbəslərinə pərsəngdi.

Və əzabdan dəli-divanə olan

Məhbus alayları gedən dəmdə,

Qısaca ayrılıq təranələri,

Parovoz fitlərində səsləndi.

Ölüm ulduzları səmada yanır,

Qovrulurdu zavallı Rusiyamız,

Təpiyi altda qanlı çəkmələrin,

Təkəri altda həm “marusya”ların.

 

                İ

 

Səni apardılar şəfəq vaxtı,

Tabut ardınca gedirdim elə bil.

Dar otaqda uşaqlar ağlardı,

Axdı surət önündə şam əridi.

Düzüb ölüm təri alnında çələng,

Dodaqların soyuq… Zavallı balam!

Gedərəm strelets arvadları tək,

Düz Kremlin önündə qıy vuraram.

 

1935. Payız. Moskva

 

               İİ

 

Sakit Don sakitcə axır,

Sarı ay girir otağa.

Girir papağı köndələn,

Gözünə görünür kölgə.

Bu qadının canı xəstə,

Bu qadına dəyməz kimsə.

Oğul dustaq, ərsə ölüb,

Dua edin məndən ötrü.

 

               İİİ

 

Yox, bu işgəncə çəkən mən deyiləm, başqasıdır,

Tablamazdım belə mən. Hər nə də baş vermişsə,

Qara mahudla tamam örtülsün,

Və fənərlər alıb-aparsınlar.

Gecə.

 

              İV

 

Bir biəydin sən, hər işində oyun,

Əziz, istəkli bütün dostlarına,

Sən günahkarı Tsarskoye Selonun,

Səni gözlər nə qara fırtınalar –

Bir üçyüzüncü tək əlində yemək,

Umacaqsan görüş Krestıda sən,

Axıdarsan yaşını daşdan bərk,
Yeni il buzlarının üstünə sən.

Necə məhbəs qovağı titrər və

Səs-səmir gəlməz – ancaq orda isə,

Neçə günahsız ömrə son verilər.

 

1938

 

                     V

 

Bir il beş aydır ki, hayqıraraq,

Səni daim evə mən səsləyirəm.

Düşmüşəm cəlladın ayaqlarına,

Sən oğulsan mənə, dəhşətsən həm.

İndi hər şey həmişəlik qarışıb,

Daha baş açmıram mən, anlamıram,

İndi kim insandır, kim vəhşi,

Və gəlib tezmi yetişər edam.

Və təmtəraqlı çiçəklər yalnız,

Və buxurdan səsi, qəribə bir iz

Harasa, heçliyə gedir birbaş.

Və zilləyib gözünü gözlərimə,

Və yaxın məhvimi heç gizləməyir,

Yekə ulduz oyadır canda təlaş.

 

1939

 

          Vİ

 

Quş tək həftələr köç elər,

Nə olubdur – anlamıram.

Oğlum, sənin kamerana,

Boylanardı ay gecələr.

Odlu qırğı gözləriylə,

Onlar yenə baxır indi,

Məşəqqətli taleyindən,

Və ölümdən söyləyirlər.

 

1939. Yaz

 

                Vİİ

 

           HÖKM

 

Və düşdü dağdan ağır söz bu odu

Hələ ki sönməmiş sinəm üstə.

Eybi yox, mən ki buna hazırdım,

Birtəhər mən dözərəm, əlbəttə.

Bu gün mənim içşim başımdan aşır:

Öldürəm indi gərək yaddaşı mən
Gərək indən belə qəlbim daş ola,

Həyatı öyrənəm gərək təzədən.

Olmasa… Qaynayır yay – elə bil

Önündə pəncərəmin bayramdır.

Mən bu parlaq günü, boşalmış evi,

Elə fəhmimlə nə vaxtdan duydum.

1939. Yay. Fontannı Dom

 

                               VIII

 

                           ÖLÜMƏ

 

Sən axır gəlməlisən, indi niyə gəlməyəsən,

Yolunu gözləyirəm, gəl, halım yamandır, gəl.

Bax, keçirdim işığı, bax qapım açıq üzünə,

Gəl sən ey sadələrin sadəsi, gəlişi gözəl.

Gir istəyirsən hansı cildə, hansı görkəmə sən,

Ya bir zəhərli güllə tək atıl, səpil canıma.

Çəki daşıyla qəfil çıx qoca quldur kimi sən,

Yoluxdurub tatalaqla ya da çürüt qanımı,

Ya özün qoşduğun nağıl kimi yayıl otağa,

Bir nağıl ki, daha tökmüş hamının zəhləsini.

Görə bilim mən onda üstünü mavi papağın,

Evlər idarəsinin səksəkəli rəisinin.

Daha nə olsa qoy olsun. Axıb gedir Yenisey,

Burularaq süzür ağ nurunu qütb ulduzu da.

Və pərdələr qara dumanla göy parıltısını,

Eşqlə, atəşlə dolu gözlərin sonuncu bəla.

 

19 avqust 1939. Fontannı Dom

 

İX

 

Ruhu örtdü yarıyacan,

Qanadı divanələyin.

İçirdir odlu şərabdan,

Çəkir qara düzə məni.

 

Və anladım ki, ona mən,

Qələbəni verəm gərək.

Özüm idim sərsəmləyən —

Dinlədim özgəninki tək.

 

Və qoymaz o aparmağa,

Heçliyi özümlə məni.

(İndi necə yalvarmayım,

Bezənəcən, dönə-dönə):

 

Nə oğlumun gözlərini –

Daşlaşmış məşəqqətini,

Nə fırtına qopan günü,

Nə də görüş saatını.

 

Nə əllərin sərinini,

Nə o cökə kölgəsini,

Nə təsəlli sözlərinin,

Uzaq və xəfif səsini.

 

 4 may 1940

 

 

 

X

 

ÇARMIXLAMA

“Məni tabutda görübən mənə hönkürmə, Ana!”

 

1

Mələk xoruyla mədh olundu bu an,

Əriyib getdi od içində səma.

“Niyə atdın məni? – sordu Atadan,
Anaya söylədi: “Ah, hönkürmə…”

 

2

 

Hönkürür Maqdalina, dincəlmir,

Daşa dönmüş sevimli şagirdsə.

Ana dinməzcə bükülmüş küncə —

Baxa bilmirdi ona bir kimsə.

 

              EPİLOQ

 

İndi bildim necə üzlər çəkilir,

Boylanır qorxu necə gözlərdən.

Necə üzlərdə rəsmlər çəkilir,

İztirablarla düşən izlərdən.

Necə bir anda saçların qarası,

Ya da kül rənglisi dönür gümüşə.

Müti təbəssüm açmadan saralır,

Titrədir qorxu həvəssiz gülüşü.

Tək ölümçün deyil mənim bu duam,

Mənimlə bir duranları anıram.

Həm quduz şaxtalarda, bürküdə həm,

Önündə köhnə, qırmızı divarın.

 

2

 

Yenə yaxınlaşır anım saatı,

Sizsiniz indi varlığımda bütün.

Bax, həm o pəncərəyə güclə çatan,

Həm o ki, çəkmiş ayaq torpaqdan.

Həm o ki yelləyib gözəl başını,

Dedi: “Ev tək bura mən öyrəşirəm”.

Hamını adbaad sayırdım mən,

Siyahı çıxdı, neyləyim, əldən.

Nə sadə söz danışdılar – yığdım,

Onlara bir geniş örpək toxudum.

Anıram onları hər yerdə, hər an,

Nə təzə dərdə də düşsəm anaram.

Bu bəlalı dilimlə xalq dinər,

Yüz milyonluq. Və susdurulsam əgər,

Anılım, onların yadında dinim,

Ərəfəsində qoy dəfn günümün.

Mənə bu ölkədə nə vaxtsa əgər,

Birdən heykəl qoymaq istəsələr,

Razıyam mən belə bir təntənəyə,

Bircə şərtlə — qoyulmaya o gərək,

Nə dəniz sahilində — yurdumda,

Çıxmış artıq dəniz tamam yaddan.

Nə çar bağında – orda bir kölgə,

Məni gəzər və ovunmaz hələ də.

Elə bir yerdə ki, üç yüz saatın,

Çəkmişəm gözləmək məşəqqətini.

Çünki o dünyada da istəmirəm,

Çıxa yaddan səsi “marusya”ların.

Çıxa yaddan səsi mənfur qapının,

Çıxa o vəhşi qıyyası qarının.

Tunc donuq gözləri qoy isladaraq,

Əriyib göz yaşı tək axsın qar.

Dinə məhbəs quşu uzaqlaeda,

Axa sakitcə gəmilər Nevada.

 

1940, mart

Fontannı Dom

 

 

Poema 1989 – cu ildə Samarada, qismən Ərəbqardaşbəylidə tərcümə olunub. X.X.

 

 

 

 

 

NAMUS ORDENİ

Стандартный

 

Hər eşidəndə ki kiməsə fəxri ad veriblər, orden ya medal veriblər,  düzü, bir az darıxıram,  Mirzə Əlil paxıl adam deyil, bunu hamı bilir, ancaq çoxdan arzum var ki, mənə də ya əməkdar artist adı, ya bir medaldan-zaddan versinlər. Mənim burda bir gürcü dostum var, mənə Şevardnadze vaxtından söz veirirdi ki, Mirzə, heç ürəyini sıxma, sənin üçün əla bir orden təşkil eləyəcəm, özü də elə-belə orden yox, namus ordeni. Bu-gün sabaha saldı, sonra Şevardnadzeni işdən qovladılar, gürcü dostum da dedi ki, Mirzə, bir az səbr elə, bu Saakaşvili təzədir, adamları yaxşı tanımır. Gərək ətraflı məlumat yığa, sonra orden verə. Ancaq ürəyini sıxma, elə bil ki, namus ordeni cibindədir, yəni yaxandadır…

Mən səbrli adamam, razıyam ki, sağlığımda olmasa da, heç olmasa, öləndən sonra təltif eləsinlər. Qəbrimin daşına yazarlar ki, bəs namus ordeniylə təltif olunub. Oxuyan da bilər ki, Mirzə Əlil namusla yaşayıb, gürcülər isə bunu təstiq ediblər. Namus məsələsini də gürcülərdən yaxşı başa düşən yaxşı millət yoxdur. Ancaq bu yaxınlarda eşidəındəı ki, cənab Saakaşvikli erməni prezidenti Sərkisyana namus ordeni verib, çaş-baş qaldım. Birincisi, özüm də arxayın deyiləm ki, indi mənə ermənidən sonra bu namus ordenini almaq yaraşar ya yaraşmaz. İkincisi, mənə aydın deyil ki, niyə Sərkisyana namus ordeni verilir. Əgər bu orden ona Qarabağı aldığına görə verilirsə, niyə Saakaşvili bizdən utanmır, axı bu adam bizim qazımızın istisinə qızınır.  Əgər Azərbaycan xalqından utanmırdısa, gərək milli öndərimizin Tiflisdə qoyulmuş heykəlindən utanaydı, bircə möhtərəm prezidentimiz bilir ki, o heykəl azərbaycanlılara neçəyə başa gəlib.

Burda bir naxçıvanlı tanışım var, deyir Mirzə, ürəyini sıxma, gürcülərinn namus ordenini ermənidən qabaq bizim prezidentimiz alıb. Bunu eşidib lap bikef oldum: məgər erməni namusuyla azərbaycanlı namusu birdir ki, bunların ikisinə də eyni orden verələr? Başınız haqqı, indi Saakaşvili mənə namus ordeni verə, mən o ordeni burdakı gürcü dostumun başına çırpmasam, heç Mirzə Əlildən binamus adam yoxdur və qoy dünyada nə qədər binamusluq adı və binamusluq ordeni varsa, məni onların hamısıyla təltif eləsinlər…

Hə bir də eşitdim ki, 2014-cü iləcən Yardımlıya qaz çəkiləcək. Yəni ki, gürcülərdən artıq qalan qaz bəlkə Yardımlıya da gedib çıxdı. Ancaq qorxuram o vaxtacan heç Yardımlıda adam qalmaya, hamısı qaçıb dağıla Rusiyaya-zada. Ay Yardımlı camaaatı, gözdə-qulaqda olun, başınız qarışar orda-burda çörək qazanmağa, bir də görərsiniz 2014-cü il gəlib çatıb. Vaxt yetişən kimi yurda heç olmasa bir adam göndərin. Gələrlər qaz çəkməyə, adam tapmazlar, qayıdıb gedərlər. Sonra da deyərsiniz ki, bəs prezident bizim qayğımıza qalmır.

Evdə olun da, a kişilər. Onda torpağımız da özümüzdə qalar, qazımız da.

Bir də, eşitdiyimə görə, prezident aparatında deyiblər ki, əgər Yardımlı camaatı 2014-cü ilə qazına yiyə durmasa, acıqca verəcəklər bu qazı ermənilərə.

Yalan deyirəmsə, yaxam namus ordeni görməsin!

Mirzə Əlil,oktyabr2008, Samara